Hypogeum van Hal Saflieni

Het was even schrikken toen we na onze vlucht even een drankje gingen doen op het vliegveld van Malta. Remco was onze ANWB extra aan het bekijken en las het volgende:

“U kunt ervan uitgaan dat rondleidingen door het Hypogeum ongeveer zeven dagen van tevoren zijn volgeboekt.”

Dat komt slecht uit als je maar acht dagen op het eiland verblijft!

De koffie sloegen we achterover en in een drafje gingen we naar het Avis loket.
Bagage in de auto en zo snel mogelijk (wat best lastig is als je voor het eerst in je leven links moet rijden), via ons hotel naar het Hypogeum toe.

Een alleraardigste meneer vertelde ons dat alle rondleidingen de komende week inderdaad volgeboekt zaten, maar hij vroeg ons even te blijven wachten. Er zou in een kwartier weer een tour van start gaan en je weet maar nooit!

Onze man hield de tussenstand bij terwijl de mensen binnendruppelden. Vlak voor de tour van start ging waren en nog twee mensen niet.
Toen kwam er een mevrouw naar binnengestormd die de volgende dag de rondleiding ging doen maar zij wilde persé vandaag.
Onze man gaf ons haar kaartjes en zij kreeg de kaarten van de twee ontbrekende personen.
De volgende dag mochten we ook mee!

We stappen naar buiten, bovenop twee Aziatische meisjes die foto’s van elkaar maakten bij de deur en gevel.
Wij keken elkaar eens aan en spurten in looppas naar de auto!

De volgende dag hebben we de rondleiding gedaan en het is echt de moeite waard!

Het Hypogeum is een onderaards, in de rotsen uitgehakt complex. Het is door UNESCO uitgeroepen tot werelderfgoed en met reden. Het grottenlabyrint, bestaande uit drie niveaus hebben ooit gediend als begraafplaats. Archeologen hebben er enkele duizenden skeletten gevonden.
In een aantal vertrekken zijn prachtige schilderingen gevonden en men vermoed dat deze ruimten een godsdienstige functie vervulden.
Ook zijn er aanwijzingen dat de koele onderaardse ruimten een praktisch doel dienden:
Dat van natuurlijke koelcel voor voedselopslag.

De oudste delen van het Hypogeum stammen vermoedelijk uit 3600 tot 3000 v.Chr.

De rondleiding begint met een film en tentoonstelling over de geschiedenis van het Hypogeum, daarna volgt een rondleiding door het grottenstelsel.
Doen, als je op Malta bent, het is de moeite die je moet doen om een kaartje te scoren meer dan waard!

* foto's komen van en meer informatie is te vinden op Heritage Malta

Cholula Mexico

Een interessante plaats. Onderstaand een stukje uit de 'Dictionary of Archeology':


"Cholula is the name of an archaeological site in the Puebla-Tlaxcala Valley of the central highlands in the state of Puebla, Mexico. It was one of the most important regional centers in prehispanic Central America, and the center of the cult of Quetzalcoatl. Cholula reached its height of importance during the Late Classic period (AD 600-900), although archaeological evidence indicates the location was inhabited as early as 1000 BC. Cholula is the site of the Great Pyramid Tlachihualtepetl, the largest prehispanic structure built in the New World. During its heyday, Cholula ruled or had control over much of central Mexico; the city covered an area of approximately ten square kilometers, with a population of between 30 and 50,000 people. The site is also known as the place in 1519 where La Malinche warned Cortés that he was about to be murdered; and where instead the Spanish massacred about ten percent of the population. Numerous adventurers made it to Cholula, including E.B. Tylor, Desiree Charnay, and Adolph Bandelier; archaeologists associated with the site's excavation include Ignacio Marina, Eduardo Noguera, and Sergio Suarez Cruz."


Wij maakten voor het eerst kennis met Cholula dankzij Bob Brier. Dat zal medio 2002 geweest zijn toen hij nog vaak op National Geographic te bewonderen was. Mr. Mummy schijnt zijn bijnaam te zijn. Zijn programma's waren erg boeiend, ik was alleen meestal afgeleid omdat Bob elke twee zinnen zijn stopwoordje: 'you see' er in gooide.


Hoe dan ook: dankzij Mr. Mummy stond Cholula op ons netvlies gebrand. Een kolossale piramide, waar de Spanjaarden een kerk bovenop bouwden. Vandaag de dag is de piramide begroeid en nauwelijks als zodanig herkenbaar. Alleen de onderste trap is gerenoveerd. Met iets te veel beton naar onze smaak.

Maar: er bevind zich in de piramide een enorm tunnelstelsel! Dat wilden wij zien!

Eenmaal ter plekke zijn we als echte backpackers door de achter uitgang naar binnen gelopen (tja twintig Pesos zijn toch twee biertjes he). En wat bleek: de gangen waren door archeologen gegraven! Niets geen avontuur, een paar rechte tunneltjes en alles wat er een beetje spannend uit zag was afgesloten...

Eenmaal weer buiten hoopten we nog iets van de charme van de plek te ervaren, maar helaas... het was een berg in de gloeiende hitte.

Sommige plaatsen moet je gewoon lekker bekijken als je National Geographic op hebt staan...

ps. de foto is van een kloostergebouw in Cholula, we kwamen er thuis achter dat we echt niet onder de indruk waren van de piramide... we zijn zelfs vergeten om er een foto van te maken.

Tula, Mexico

Ongeveer op een uur rijden, ten noorden van Mexico City, vind je Tula. Aan het einde van de klassieke periode, ongeveer 700 na Chr., migreerden vele volken, waaronder de Tolteken, naar deze regio. Zij stichtten de stad die nu bekend staat als Tula. Hoewel het bij lange na niet zo spectaculair is als bijvoorbeeld Teotihuacán, dat rond dezelfde periode in verval raakte, heeft Tula toch iets te bieden dat je nergens anders vindt: De Atlantiërs.

Deze standbeelden, van 4.5 meter hoog zouden ooit een dak ondersteund hebben. Hoe de naam "Atlantiërs" ontstaan is, heb ik niet kunnen achterhalen.

De piramide zelf was rijkelijk gedecoreerd met sculpturen en geverfde friezen. Roofvogels die mensenharten verorberen, menselijke hoofden die uit slangenbekken steken... De wanden van de piramide zijn bedekt met vulkanische, puntige stenen. Dezelfde bouwstijl tref je in Teotihuacán.

De schattingen over het aantal inwoners lopen nogal uiteen, maar gemiddeld denkt men toch aan zo'n 50.000 mensen. Het was een ontwikkelde stad, met een ingenieus irrigatie systeem, want regen is zeldzaam in deze regio. Het land was erg vruchtbaar en de oogsten werden verhandeld voor onder andere cacao, jade en edelmetaal. Tula had goede contacten met Chichén Itzá, wat nu niet bepaald om de hoek ligt.

Rond 1170 begon de stad in verval te raken.

Museo Nacional de Antropología

Eigenlijk is het gewoon een must voor iedereen die Mexico City bezoekt. Ik ga er verder ook niet teveel over zeggen: het is gewoon een prachtig museum, met een fantastische collectie. Voor wie het leuk vind: een link naar de website.

Brihadishwara Tempel

Aan de rand van de plaats Thanjavur in Zuid Oost India, vind je de Brihadishwara tempel
(gebouwd omstreeks 1010). Er wordt gezegd dat deze tempel niet vanuit religieuze overwegingen in gebouwd, maar eerder om de macht en rijkdom van zijn beschermheer, Koning Rajaraja I, te tonen. Verder is de tempel uitgegroeid tot een plaats om Shiva te aanbidden.

De Chola
Rajaraja maakte deel uit van de Chola Dynastieën en samen met zijn zoon heeft hij de macht in het gebied enorm uitgebreid. Zo brachten ze het grootste gedeelte van het Indiase schiereiland onder hun heerschappij. Maar ze ondernamen ook met succes veldtochten naar Kerala, de Malediven, Sri Lanka en Orissa. Tot de 12de eeuw hebben zij hun rijk in stand weten te houden.

De verering van Shiva
Shiva is een complexe persoonlijkheid. Hij staat voor dynamische kracht, zowel scheppend als destructief, wat werd uitgebuit door onderling strijdende tempelpatroons.
Zijn sterk ontwikkelde karakter vertoont uitzinnige, amorele en woeste trekken, maar is tevens ascetisch en vertegenwoordigt de perfecte huisvader.
De Chola-heersers aanbaden Shiva Nataraja, de meester van de dans. Uiteindelijk is Shiva het symbool van alle begin én einde.

De tempel
Het is rustig als wij de tempel bezoeken. We raken aan de praat met een oudere man die zijn diensten als gids aanbiedt. Normaliter doen we het nooit, deze keer maken we maar eens een uitzondering. We krijgen geweldige verhalen te horen over het open karakter van de tempel, de acceptatie ten opzichte van andere religies, enzovoort.
Omdat alle heiligdommen in India op blote voeten betreden dienen te worden, hollen we af en toe over de zonovergoten binnenplaats. Onze westerse voetjes zijn niet gewend aan de gloeiend hete tegels die in de volle zon liggen te bakken.
De gemiddelde Indiër is daar duidelijk wel aangewend.
De grote toren die je op de foto ziet is 61 meter hoog en tijdens de bouw was dit het hoogste gebouw in India. De sculpturen laten Shiva en andere goden zien en vele belangrijke personen uit die tijd. Volgens onze gids is ook Marco Polo hier afgebeeld. Of dat echt zo is weet ik niet, ik heb het nergens gelezen. Maar wie weet... de beste man schijnt het gebied wel bezocht te hebben.
In de gangen om het complex heen zitten families gemoedelijk te picknicken of bij te praten.
Religie is zo duidelijk een onderdeel van het Indiase leven.

Teotihuacán, Mexico

Het is 7 uur in de ochtend. De straten zijn nog verlaten als we hotel Sol y Luna uitlopen. Na een kilometer of twee bereiken we de toegangspoort van Teotihuacán. De site gaat pas over 2 uur open, maar er lopen wat bewakers rond achter de hekken. Na een kort praatje openen ze het hek voor ons en mogen we doorlopen. De winkeltjes langs het pad zijn allemaal nog gesloten en voor ons ligt de piramide van de Zon.

Terwijl we verder lopen kruisen we de vier kilometer lange ‘Calzada de los Muertos’, de straat van de doden.
In grootte is de piramide van de Zon de derde van de wereld, ongeveer zeventig meter hoog. De basis van de piramide is 222 meter breed aan elke zijde. We kijken nu naar 3 miljoen ton steen, een gebouw dat zonder metalen gereedschap, pakezels of zelfs het wiel is gebouwd. Op dit vroege uur is het terrein nog uitgestorven en is het stil, bijna buitenaards. Afgezien van de wind die over de vlakte waait en onze eigen voetstappen heerst er totale verlatenheid. We proberen ons voor te stellen hoe druk het hier ooit was. De gebouwen die nu kaal en grijs zijn, waren toen fel gekleurd. De grote piramide was toen bedekt met een laag helder rood, dat gloeide als de zon onderging. Ooit was dit het centrum van de wereld. Ook al is de plek nu verlaten, er is nog iets over van die kracht.
We beginnen aan de lange klim van 248 treden. Plateau na plateau, steeds dichter bij de hemel. Als we op de helft zijn lopen we over een plateau naar de achterkant van de piramide. Uitkijkend over de vlakte werken we ons ontbijt, dat bestaat uit crackers en water, naar binnen. Dan is het tijd voor het tweede gedeelte van de klim. Eenmaal boven is het uitzicht prachtig en ver beneden ons zien we de eerste mensen de site oplopen. Na een kwartiertje beginnen we met de klim naar beneden om de rest van het terrein te verkennen.

De bouwstijl en de omgeving zijn het bezoek meer dan waard, de geschiedenis van de plaats, althans, wat er van bekend is, is intrigerend. Maar daarover kun je alle informatie vinden in, o.a., je guidebook.

De tip doe ik graag wil meegeven is de volgende: als je dergelijke plekken gaat bezoeken, ga dan zelfstandig en zo vroeg mogelijk. Het personeel van een site is altijd bereid je binnen te laten als je een praatje met ze maakt en ze wat pesos toestopt. De ervaring is veel intenser als je niet voor de voeten gelopen wordt door busladingen toeristen. Teotihuacán was tegen het middaguur getransformeerd in een pretpark. Op de grote piramide had zich een file gevormd van mensen die naar de top wilden. Mexicaanse jongeren rende rond met fluitjes, het was een kabaal van jewelste. Het is zeker een schouwspel, maar het is nog leuker om te bekijken als je eerst in alle rust je ding hebt kunnen doen.

Coba, Mexico

Coba. Dit is één van de grootste piramides die ik tot nu toe heb mogen beklimmen. Naar boven toe gaat altijd soepel en zo snel als de hitte toe laat. Eenmaal bovenop is het uitzicht fantastisch. Op deze hoogte waait ook meestal een heerlijk verkoelend briesje. Het is mijn moment om me even verheven te voelen. Hoog boven de jungle op een plek waar een paar honderd jaar geleden ook mensen stonden. Toen de stad nog bewoond werd en alle mysteries waar archeologen naar opzoek zijn nog helemaal niet geheimzinnig waren. Hier op deze grote piramide echter, blijkt mijn timing niet zo geweldig. Het lijkt wel of er eerder een hele horde uit een toerbus naar boven is geklauterd. Inclusief kortademige bejaarden. De romantiek van het moment is ver te zoeken. Het is niet de plek die ik zou aanraden voor een huwelijksaanzoek. Tenzij je de kans krijgt om er heel vroeg in de ochtend te zijn.

Sneller dan gewenst komt dus het moment om weer naar beneden te gaan. Als ik naar benden kijk, de diepte in, krijg ik het gewoon benauwd. Met slappe benen, stapje voor stapje begin ik aan de weg terug. Het is absoluut niet mijn ding, maar op de één of andere manier bedenk ik dat altijd pas als ik er bovenop sta. Voor mij schuift een oma op haar billen, trede voor trede, naar beneden, terwijl haar gerimpelde handen zich met witte knokkels om de stenen klemmen. Ook al zijn mijn botten nog niet verkalkt en behoor ik een stuk soepeler te bewegen: de ongepaste trots omdat ik wel rechtop naar beneden durf te schuiven maakt mijn dag weer goed.

De grote piamide van Coba is 42 meter hoog. Op de piek van de beschaving wordt er geschat dat er meer dan 50.000 inwoners waren. Vandaag de dag zijn de opgravingen en restauraties nog altijd niet klaar en als je Coba gaat bezoeken dan kun je er een fiets huren. De groepen met gebouwen liggen redelijk ver uit elkaar. De meest afgelegen zijn lekker rustig en geven je de kans om door de omgeving te dwalen. Het ziet er niet zo gelikt uit als Chichen Itza of Tulum, maar Coba geeft je wel het gevoel een beetje van de gebaande paden te kunnen afwijken in het toeristische Yucatán.

Pergamon Museum, Berlijn, Duitsland

Hoewel er genoeg te vertellen valt over Berlijn wil ik het Pergamon Museum er even uitlichten. Het eerste wat je ziet als je dit museum bezoekt is namelijk het Pergamon Altaar. Beter gezegd: het originele Pergamon Altaar.

Dit bouwwerk is in de 2e eeuw voor Christus gebouwd in de oude Griekse stad Pergamon, in het hedendaagse Turkije. Op zich is dat mischien niet zo bijzonder. Wat ik echter wel opmerkelijk vind is dat een Duits team na de opgravingen van 1876 tot 1904 op een bepaald moment gedachtmoet hebben: 'Inpakken en wegwezen'. Om vervolgens de tempel in zijn geheel te verschepen en opnieuw op te bouwen in Berlijn.

De tempel zal in zijn originele omgeving ongetwijfeld beter tot zijn recht komen. Het is zelfs abstract om er naar te kijken terwijl je door de ruimte loopt. En toch... indruk maakt het wel. Al is het maar omdat ik moest denken aan de moeite die het gekost heeft om dit te realiseren. Zowel het bouwen als het verhuizen van het complex. Of het vanuit moreel oogpunt acceptabel is, is natuurlijk een tweede. Toen de heren de smaak eenmaal te pakken hadden is hetzelfde gebeurd met de marktpoort van Miletus, de Isharpoort, de facade van Mshatta en de Processieweg van Babylon. Gezien het feit dat veel van deze zaken uit het Midden Oosten komen kan het verplaatsen ervan de reden zijn dat we ze nog steeds kunnen bekijken. Wie weet wat er van overgebleven was na de bombardementen in Irak.

Naast deze topstukken tref je een uitgebreide collectie van, onder andere, beelden en basreliëfs uit het oude Griekenland, Italië en Midden Oosten.